كورتە مێژوويەك لە سەرناحيەی خورماڵ

(كورتە مێژوويەك لە سەرناحيەی خورماڵ)


ناحیەی خورماڵ :ئەم ناحيەيە سەربە پارێزگاى هەڵەبجەى شەهيدە. دوورى لە شارى سلێمانيەوە ((79))كم و دوورى لە پارێزگاى هەڵەبجەوە (21)كم بەرزى لە ئاستى رووى دەرياوە (576)م، وە بە شوێنى دامێنى چياكان واتە بنارى شاخەكان دەژمێرێ لة نێوان دەشتى شارەزوور و ناوچەى شاخاويدايە  شاخى هەورامان بە بەرزى (2458)م. وەك ديوارێك لە لاى ڕۆژهەڵاتیەوە ، دەتوانين مێژووى ناحيەى خورماڵ ببەستينەوە بە گوندى خورماڵەوە كە تاوەكو ئێستا ماوە پێی دەڵێن (خورماڵى كۆن)كە يەكێكە لە گەڕەکە كۆنەكانى شارەكەسەريەوە، ئەو ديويشى هەورامانى ديوى ئێرانە،ئەم ناوچەيە شوێنى نيشتەجێ گەلى لؤلؤی بووە كۆنترين سەرچاوەش بۆ ئەم نوسراوە مێژووە كۆنەكانە كە بۆ ناوەڕاستى هەزارەى سێيەمى پ. ز، دەگەڕێتەوە.
     هەروەها شوێنە مێژوويەكانى خورماڵ شايەتى ئەوەدەدەن كە ئەم ناوضەيە لە كۆنەوە ژيانى تێدابووە بەهۆى ديار ترين شوێنەوارەكانيەوە كە لە ناوچەكەدا تا ئێستاش بونيان ماوە ئەوانيش قەڵاى (خان ئەحمەدى خان)ە، ناسراوە بە قەڵاى زەڵم، هەروەها (شورای كۆنى قەڵاى)خورماڵ كە دەگەڕێنەوە بۆ سەردەمى ساسانيەكان و پێش ئيسلام.
    هەروەها يەكێكى تر لەشوێنەوارە گرنكەكانى ناحيەى خورماڵ (مزگەوت ومنارى مزگەوتى گەورەى خورماڵ كە مێژووەكەى دەگەرێتەوە بۆسەردەمى فتوحاتى ئيسلامى بەسەركرايەتى (عبداللەى كورى عمرى كورى خەتاب) دروستكراوە،
 ئينجا بوونى زەوى و زارێكى بەرفراوان و لەبار بۆ كشتوكاڵكردن و باخ و باخدارى  و لەوەڕگاى سروشتى و بازرگانيكردن  ئەمەش وايكردووە هەر لەكۆنەوە شوێنكى گونجاوبێت بۆ نيشتەجێبون كۆبونەوەى دانيشتوانى ناوچەكە. ئيتر خورماڵ هەر بە لادێ ماوەتەوە، تاوەكو سالَى (1889) بۆيەكەم جار لەمێژووى ناوچەكەدا كراوەتە ناحيە و (61) گوند سەر بە ئيدارەى ناحيەى خورماڵ بوون.
      هەروەها مێژووى دروست بوونى ئەم شارە زۆر كۆنە هەر لە سەردەمى عوسمانيەكانەوە وئيدارە لە ناوچەكەدا هەبووە بە ناوى قەزاى گوڵ عەنبەر بەتێپەر بوونى كات لەسەر زار خەڵيكى ناوچەكەوە ناوەكەى گۆراوە  كە ئێستاى خورماڵ دەكات، پاشان لە سالَى (1925) لە گەڵ دروست بوونى ليواى سلێمانى، خورماڵ بو جارێكى تر كراوە تەوە ناحيە.
ئەگەرێكى زۆر هەيە كە شارى
شارەزوور لە پاشماوە كۆنەكانى خورماڵ بێت، وە وا دەردەكەوێت كە شارەزوور و نيم ئەرزە دوو ناو بن بۆ يەك شار، لەم ڕووە محمد ئەمين زەكى دەڵێت شارى خورماڵ سەنتەرى گەورەى شارەزوور بووە كە كەوتبووە نێوان هەر دوو شارى (تيسفون و سلمان پاك)، وە هەردوو ڕۆژهەڵات ناسى (جريكۆف و هرتسفيلد) لەم ڕوەوە دەڵێت گوڵ عەنبەر خورماڵى ئێستايە.
ئەم شارە لە نزيك شاخەكان (شاران) هەورامان و زەڵم دايە.
      دروست كەرى ئەم شارە قوباوى كورى فەيروز بووە، يەكێك لە قەڵاكانى بە ناوى گوڵامبار واتە گوڵعەنبەر بووە، كە ئەم قە ڵايە تا سەدەى حەرڤدە هەمينى دواى زاينيش لە سنورى حوكمدارێتى ئە ردە ڵانەكان بووە 



سەرچاوە:کتێبی خورماڵ
نوسەر:سەلام ‌غەفور

هەموو ماڵپەر و لایەنێک ئازادە لە بڵاوکردنەوەی ئەم بابەتە بەمەرجێک ئاماژە بە سەرچاوەکەی بکات

No comments